Βάσος Δασκαλάκης, Οι ξεριζωμένοι. Διήγηση ενού χωριάτη, Εκδόσεις Τόπος

«Τα μέσα μας ήταν φτωχικά και με τον θάνατο του πατέρα μου δεν μπορούσε πια να γίνει λόγος για γυμνάσια και σπουδές {…}. Και σε κανένα-δυο μήνες, αντί για γυμνάσια και για μεγάλες ζωές, βρισκόμουν στο Λαύριο, παραγιός στο εργοστάσιο της εταιρείας των μεταλλείων» αφηγείται ο ίδιος ο Δασκαλάκης το 1938 σε μια συνέντευξή του. Έχασε νωρίς τη μητέρα του και μόλις λίγα χρόνια αργότερα τον πατέρα του, άρχισε να εργάζεται στα μεταλλεία Λαυρίου ήδη από την ηλικία των 13 χρόνων, ένας μικρός εργάτης σε μια εποχή όπου δεν υπήρχε ούτε υποχρεωτική εκπαίδευση, ούτε και εργατική νομοθεσία που να προστατεύει τα ανήλικα από την εργασία. Έμαθε νορβηγικά στην πορεία της ζωής του, γνώρισε τον Νορβηγό συγγραφέα και μετέπειτα Νομπελίστα Κνουτ Χάμσουν με τον οποίο συνδέθηκε με φιλία και μετέφρασε το βιβλίο του Η Πείνα, ένα εκ των σπουδαιότερων βιβλίων της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Δεν μετέφρασε όμως μόνο τον Χάμσουν αλλά και άλλους πολλούς, όπως για παράδειγμα τον Χένρικ Ίψεν, λόγω των νορβηγικών που γνώριζε. Με λίγα λόγια, ήταν πιο γνωστός ως μεταφραστής παρά ως πεζογράφος και τον άλλο. Περισσότερα

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Αδελφοί Καραμαζόφ, Εκδόσεις Γκοβόστη. Μια φιλοσοφική ματιά

Πολλή συζήτηση έχει γίνει γύρω από την παραβολή και την σύγκριση μεταξύ των ιδεών που προσπάθησαν να επεξεργαστούν ο Ντοστογιέφσκι και ο Νίτσε. Η συμπερίληψη της προβαλλόμενης με πηχυαίους τίτλους ροπής τους προς τον πεσιμισμό η, στην ακραία του μορφή, τον μηδενισμό, ελάχιστα εδράζεται σε αξιόπιστες ερμηνείες των γραπτών τους ενώ πολύ περισσότερο στοχεύει σε εντυπωσιασμό και δημοσιότητα, αφού ο όρος «πουλάει».  Δεν θα ασχοληθούμε εδώ καθόλου με την εφαπτομένη, την επικάλυψη η την κοινή συνισταμένη της φιλοσοφίας των δυο μεγάλων στοχαστών, των εξοχότερων – κατά πολλούς και δίκαια – πνευμάτων της σύγχρονης εποχής παρά μόνο όπου οι νύξεις είναι αναγκαίες για να υποστηριχθεί η να φωτισθεί περισσότερο κάποιο επιχείρημα. Περισσότερα

Χάϊνριχ Φον Κλάιστ, Η Μαρκησία Ο…, Εκδόσεις Οξύ

Η σειρά Απνευστί των εκδόσεων Οξύ είναι μια κιβωτός πολιτισμού και γνώσης, κείμενα που αποτελούν οδηγό και εγχειρίδιο για μια καλύτερη ζωή μέσω της ανάγνωσης βιβλίων, τα οποία έχουν λόγο και ουσία ύπαρξης. Τα κείμενα αυτά αποτελούν μια παρακαταθήκη τόσο για εμάς που τα διαβάζουμε σήμερα ως αναγνώστες, όσο όμως και για τους αναγνώστες του μέλλοντος. Πρόκειται για βιβλία ξεχωριστά, λογοτεχνικά διαμάντια που σκοπό και στόχο έχουν να αποτελέσουν θεμέλιους λίθους για τον αέναο και ακούραστο αναγνώστη. Είναι ευχής έργον να κυκλοφορούν τέτοια βιβλία που εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας και μας προβληματίζουν ως προς την σύλληψη του κόσμου όπου ζούμε με οδηγό το παρελθόν, γιατί ένας κόσμος δίχως παρελθόν είναι ένας κόσμος αναμφίβολα δίχως μέλλον. Ο Χάϊνριχ Φον Κλάιστ είναι ένας από εκείνους τους αινιγματικούς συγγραφείς που έβαλε με τον δικό του τρόπο το λιθαράκι σε αυτό που ονομάζουμε παγκόσμια λογοτεχνία. Σε αυτό το ιδιάζον όσο και πολύ ιδιαίτερο κείμενο, ο Φον Κλάιστ παίζει με τον αναγνώστη του και τον καθιστά κοινωνό των προβληματισμών και των αγωνιών πραγματευόμενος ένα ζήτημα ιδιαίτερα ευαίσθητο, αυτό της γυναικείας επιθυμίας αλλά και της ηθικής που την περιβάλλει. Περισσότερα

Εμίλ Ζολά, Το «Κατηγορώ…!» και άλλα κείμενα για την Υπόθεση Ντρέυφους, Εκδόσεις Πατάκη

«Ο καλλιτέχνης δεν είναι τίποτα χωρίς το ταλέντο, αλλά το ταλέντο δεν είναι τίποτα χωρίς τη δουλειά». Και πράγματι, ο κοινωνικά ευαίσθητος Εμίλ Ζολά ποτέ δε σταμάτησε να εργάζεται με όπλο το χάρισμά του στη γραφή. Ποτέ δεν κουράστηκε να κυκλοφορεί σαν ιμπρεσιονιστής ζωγράφος και να καταγράφει με την ματιά του και ύστερα με το μελάνι του επάνω στο χαρτί τις κοινωνικές ανθρώπινες στιγμές, τις εξάρσεις, τις αδυναμίες, τα τρωτά σημεία που αντίκριζε. Αυτό το έκανε ακόμα και όταν δεν είχε το παραμικρό εισόδημα από τα γραπτά του, ακόμα και όταν με ένα απλό κερί και με ένα κομμάτι ψωμί για φαγητό πάσχιζε και μοχθούσε να αποτυπώσει αυτά που τον απασχολούσαν. Ο Ζολά είναι ένας αγωνιστής του λογοτεχνικού είδους, ένας ιδεολόγος, όχι εξ’ ανάγκης αλλά εκ πεποιθήσεως, είναι ανθρωπιστής γιατί με τον τρόπο του υπηρετεί τον άνθρωπο και τον θέτει στο προσκήνιο, όχι για να τον ενοχοποιήσει, αλλά για να καταδείξει πως ο δρόμος της ανηθικότητας και της ανειλικρίνειας δεν έχει επιστροφή.Περισσότερα

Τόμας Μαν, Θάνατος στη Βενετία, Εκδόσεις Ψυχογιός

Οι άνθρωποι, όσα χρόνια και αν περάσουν, δεν θα σταματήσουν να διακατέχονται από το πάθος, τον πόθο και τον ερωτικό οίστρο, τον οποίο μάλιστα πολλές φορές πολύ δύσκολα μπορούν να ελέγξουν και να χαλιναγωγήσουν. Ο Τόμας Μαν, ο συγγραφέας του Μαγικού βουνού και του Τόνιο Κρέγκερ, πραγματεύεται για μία ακόμα φορά αυτές τις φορτισμένες στιγμές της αδύναμης ανθρώπινης φύσης που δύσκολα υπόκειται σε κανόνες όταν η καρδιά ορίζει τις δικές της επιθυμίες και παρασύρεται από αυτές, είναι η ίδια η φύση που εδώ γίνεται το κυρίαρχο θέμα. Ο κόσμος που παρουσιάζει ο Τόμας Μαν στο βιβλίο αυτό δεν είναι ένας κόσμος μακρινός και άγνωστος, είναι σάρκα εκ της σαρκός του ανθρώπου που θέλει να ξεπερνά τα όριά του και να υπερπηδά όλα αυτά που φιμώνουν την ελευθερία του, ακόμα και όταν η ηθική είναι αντίθετη προς τις πράξεις αυτές. Μέσω του πρωταγωνιστή του ακροβατεί ανάμεσα στην λογική, τον κίνδυνο και τον πόθο, ένα συναίσθημα από το οποίο κανείς δεν γλιτώνει όσο δυνατός και αν είναι.Περισσότερα

Thomas Mann, Τόνιο Κρέγκερ, Εκδόσεις Μεταίχμιο

Ο Τόμας Μαν γεννήθηκε το 1875 και πέθανε το 1955, το 2025 λοιπόν γιορτάσαμε 150 χρόνια από την γέννησή του και 70 χρόνια από τον θάνατό του, μια ευκαιρία λοιπόν να ξαναθυμηθούμε το μεγαλείο της σκέψης και της γραφής αυτού του εμβληματικού συγγραφέα και στοχαστή. Διαβάζοντας τα βιβλία του ξανά και ξανά επιβεβαιώνεται αυτό που κάποτε είχε πει ο Ίταλο Καλβίνο, πως κλασσικό – και διαχρονικό θα πω επίσης – είναι τελικά ένα βιβλίο το οποίο δεν έχει ολοκληρώσει αυτά που έχει να πει. Διάβασα δις την νουβέλα Τόνιο Κρέγκερ – θα την ξαναδιαβάσω – και ακόμα προσπαθώ να συλλάβω τους συλλογισμούς και τις αγωνίες ενός συγγραφέα, το μέγεθος του οποίου δύσκολα αγγίζεται. Είναι τόσο αινιγματικός, εφευρετικός, πολυεπίπεδος, πολυδιάστατος, διαβασμένος και εμπνευσμένος που ό,τι και αν πει κάποιος πάλι λίγο θα είναι. Βιβλία σαν και αυτό μας θυμίζει πόσο μικροί είμαστε απέναντι στην γνώση και πόσο δίκιο είχε ο Σωκράτης ότι ένα ξέρει πως δεν ξέρει τίποτα. Ο Τόμας Μαν μεταλαμπαδεύει το πνεύμα του Νίτσε, του Σοπενχάουερ, του Βάγκνερ και ήδη από νωρίς χτίζει τον ναό της διανόησης, του πνεύματος και της γνώσης που όλο την κυνηγάμε αλλά ποτέ δεν θα την αποκτήσουμε. Ας είμαστε ταπεινοί και ας την αναζητήσουμε.Περισσότερα

Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Κ.Π. Καβάφης. Η ποίηση και η ποιητική του, Εκδόσεις Κίχλη

Αυτό το ποίημα εκφράζει απόλυτα την στάση του ποιητή απέναντι στην ζωή. Μία ολόψυχη κατάφαση. Ένα μεγάλο Ναι στην ζώσα ζωή, τα ζεστά ζωηρά κεράκια της και αποδοχή με λύπη του θανάτου που είναι μέρος του κύκλου της. Το λυπηρό, ανεξάρτητα από την βούληση μας, ενυπάρχει στην γήινη μας πορεία, το ηδύ καλούμεθα να το βρούμε και να το απολαύσουμε. Περισσότερα

Herman Hesse, Κάτω από τον τροχό, Εκδόσεις Διόπτρα

Στη Μεταμόρφωση, στο εμβληματικό αυτό βιβλίο του Φραντς Κάφκα, ο συγγραφέας αναφέρεται στην κακοποιητική συμπεριφορά του πατέρα του, σε έναν πατέρα που επέβαλλε στον γιο του τα δικά του θέλω και καθρέφτιζε σε αυτόν όσα ο ίδιος δεν είχε πετύχει. Ο Κάφκα μιλά στη Μεταμόρφωση για έναν κακοποιητικό πατέρα, για έναν πατέρα αυταρχικό και απολυταρχικό, έναν πατέρα από τον οποίο προσπαθούσε να ξεφύγει γιατί ήταν ένας εφιάλτης η ζωή μαζί του. Σε αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα, ο Κάφκα αποτυπώνει την πολλές φορές σκληρή συμπεριφορά των γονέων ενώπιον των παιδιών τους, μια συμπεριφορά που δεν συνάδει με τους όρους μιας υγιούς ζωής ως προς την ψυχολογία ενός παιδιού. Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα αναφέρει ένα ρητό και εδώ αυτό αποτυπώνεται απόλυτα. Ο Έρμαν Έσσε στο μυθιστόρημα Κάτω από τον τροχό πραγματεύεται το ζήτημα αυτό δέκα χρόνια νωρίτερα και μέσα από τα δικά του μάτια, προσπαθώντας να εξηγήσει με συμβολικό τρόπο μέσα από τις περιγραφές του τη βασανιστική ζωή που περνάει ο Χανς Γκίμπενρατ, ο πρωταγωνιστής του και ήρωας του βιβλίου του. Περισσότερα

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Ο Μέγας Ιεροεξεταστής, Εκδόσεις Αρμός

Παρ’ όλον ότι έχουν καταναλωθεί τόνοι μελάνης σε βαθιές και ρηχές αναλύσεις, απόψεις, επιθέσεις, υμνολόγια αλλά και πολλές ανοησίες γύρω από τον Ντοστογιέφσκι και το opus rei του τους Αδελφούς Καραμάζωφ, κάθε επαναφορά των κύριων σημείων των μεγάλων  θεμάτων που θέτει για συζήτηση στο βιβλίο είναι και θα είναι ωφέλιμη γι αυτούς που αναζητούν απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα. Θα ήταν μυωπικό να ισχυριστεί κανείς ότι κατάλαβε ακριβώς τι θέλει να μας πεί ο μεγάλος συγγραφέας – ψυχολόγος – φιλόσοφος. Κι αυτό, πολύ απλά, όπως ο ίδιος εκμυστηρεύεται σε επιστολή του (την αναφέρει στην ανάλυση του ο επιμελητής της έκδοσης Στ. Φωτίου) δεν μπόρεσε σε κάποια σημεία δεν κατόρθωσε να εκφράσει με τον λόγο αυτά που ήθελε και είχε κατά νούν, παρά την αριστοτεχνία της γραφής του. Και δεν είναι ο πρώτος γίγαντας του πνεύματος που επισημαίνει δημόσια την αδυναμία του λόγου και της τέχνης να αποτυπώσει την σκέψη του, αυτό που βλέπει και αυτό που αισθάνεται, με ακρίβεια και να μας τα μεταφέρει: Πλάτων, ‘Έλιοτ, Σολόβιεφ, Βαν Γκονγκ είναι κάποιοι από αυτούς. Το πρόβλημα γνωστό αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει ποτέ και να καταλήγουμε σε αποφάνσεις, διότι κάθε τέτοια – και υπάρχουν πολλές – είναι καρφί στο φέρετρο της φιλοσοφίας.Περισσότερα

Mary Webb, Ακριβό φαρμάκι, Εκδόσεις ΕΠΟΨ

Ο Βαν Γκογκ είχε αποτυπώσει στους πίνακές του την καθημερινή ενασχόληση των αγροτών με τις εργασίες τους και είχε φιλοτεχνήσει με σεβασμό αλλά και θαυμασμό στο έργο τους όλη την σκληράδα της δουλειάς αυτής καθώς όμως και τον κόπο τους. Επίμονος παρατηρητής της εργασίας των απλών αυτών ανθρώπων στην ύπαιθρο ήταν παρών στην συγκομιδή των καρπών, στην σπορά, στον θερισμό και στην αγιασμένη αυτή εργασία τους που τόσο υπέροχα αποφάσισε να τιμήσει μέσω των έργων του. Η Mary Webb, σε αυτό το απαράμιλλης ομορφιάς μυθιστόρημα, ξετυλίγει το πλαίσιο ζωής στις αρχές του 19ου αιώνα εκεί όπου σμίγουν από την μία πλευρά η απληστία, η κακοδαιμονία, οι ανθρώπινες αδυναμίες που καθιστούν τον άνθρωπο αιχμάλωτο της τρωτότητάς του και από την άλλη η καλοσύνη, η εργατικότητα, η αγνότητα, η αγάπη για την φύση και τα όσα προσφέρει στον άνθρωπο. Πρόκειται για ένα εκ των κορυφαίων λογοτεχνικών διαμαντιών διότι δεν είναι μόνο η αφήγηση της Γουέμπ, είναι η όλη ατμόσφαιρα της εποχής που περιγράφεται ενώ είναι και τα μηνύματα που παραμένουν διαχρονικά και εις το διηνεκές για τον σύγχρονο άνθρωπο, αυτόν που πάντα θα μαστίζεται από την υπεροψία, την απληστία, την φιλοχρηματία.Περισσότερα

Γιάννης Σκαρίμπας, Ο αυτοκράτωρ της Κίνας και άλλες ιστορίες, Εκδόσεις Τόπος

Δεν έχει λάβει τυχαία τη θέση του ανάμεσα στους κορυφαίους εκπροσώπους της νεοελληνικής λογοτεχνίας, δεν είναι σύμπτωση που τα διηγήματα και τα μυθιστορήματά του καθώς και η ποίησή του πάντα θα μνημονεύονται. Ο Γιάννης Σκαρίμπας είναι ταυτισμένος με την ελληνική παράδοση, με την ντοπιολαλιά και τις εικόνες μιας άλλης Ελλάδας, την οποία δύσκολα θα βρούμε σήμερα μιας και η σύγχρονη εποχή έχει αλλοιώσει τις πόλεις και έχει χαθεί το παλιό και αυθεντικό. Ωστόσο, μέσα από τις αφηγήσεις και τις περιγραφές του Σκαρίμπα ξαναζούμε εκείνη την εποχή και ερχόμαστε σε επαφή με τους ανθρώπους, τους οποίους εκείνος συναναστράφηκε και μέσα από τις περιγραφές του μετέδωσε σε εμάς τους μετέπειτα αναγνώστες του το ποιόν τους, μέσα από τα θαυμαστά κείμενά του. Ο Σκαρίμπας είναι από τις άγιες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας, ένας γνήσιος ανταποκριτής του καιρού του και ένας αειθαλής έφηβος, όπως ήταν επίσης ο Αντώνης Σαμαράκης. Στα διηγήματά του πρωταγωνιστεί η αγάπη, η ποιητικότητα, η λυρικότητα, η λατρεία για την πατρίδα, η φωνή ενός ανθρώπου που τίμησε τον τόπο του και ανέδειξε τις ομορφιές του. Τα περισσότερα χρόνια του τα πέρασε στην Χαλκίδα, στα ρεύματα του Ευρίπου, αυτά στα οποία αναφέρθηκε και η Γαλάτεια Σαράντη στο δικό της μυθιστόρημα.Περισσότερα

Michael Kimball, Ο Μεγάλος Ρέι, Εκδόσεις Κίχλη

Η ιδανική εικόνα ενός παιδιού είναι η χαρούμενη παιδική ηλικία, οι φωνές του να παίζει με τους γονείς του και να απολαμβάνει ανέμελα και ξέγνοιαστα μια παιδική ηλικία μακριά από άσχημες εικόνες και σκέψεις. Είναι και η παρέα παππούδων και γιαγιάδων να το μεγαλώνουν, να του διαβάζουν παραμύθια, να το νανουρίζουν, θυμίζοντάς του πως δεν είναι μόνο και πως πάντα υπάρχει εκεί κάποιος να το φροντίζει και να το νοιάζεται. Είναι όμως αυτή η πραγματικότητα ίδια για όλα τα παιδιά; Δυστυχώς, όχι, υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος, αυτή της κακοποιητικής και βίαιης συμπεριφοράς, ενός πατέρα με το τέρας να ξεχωρίζει, είναι η εμπειρία του Ντάνι, είναι η ιστορία του Ντάνι, την οποία αφηγείται ο Κίμπαλ σε αυτό το πραγματικά συγκινησιακά φορτισμένο κείμενο. Δεν διακρίνουμε όμως μόνο συγκίνηση, αποτροπιασμό και πολλές φορές αηδία για αυτά που περιγράφονται και τα οποία δεν αξίζουν σε κανένα παιδί. Ο αφηγητής Ντάνι είναι ιδιαίτερα σκωπτικός και με βιτριολικό χιούμορ ξετυλίγει την εικόνα ενός κακού πατέρα, ενός πατέρα ο οποίος δεν κατάφερε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και δυστυχώς να μείνει στην ιστορία για τους λάθος λόγους.Περισσότερα