Με αφορμή τη νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, έχει αναπτερωθεί παγκοσμίως το ενδιαφέρον για το ομηρικό έπος και όχι άδικα, άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που η Οδύσσεια μεταφέρεται στην έβδομη τέχνη. Δεν θα υπεισέλθω στο κατά πόσο η ταινία αποτυπώνει τα όσα ο Όμηρος ήθελε να μεταφέρει μέσα από το έργο του καθώς δεν είναι της αρμοδιότητάς μου, ούτε και είναι ο ρόλος μου. Σε κάθε περίπτωση όμως, η Οδύσσεια, όπως άλλωστε και η Ιλιάδα, παραμένουν έργα ανεξάντλητα και επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες και επεξηγήσεις. Ωστόσο, πάντα υπάρχει περιθώριο για μια κάποια προσέγγιση που μπορεί να ξεκλειδώσει έστω και κάτι από τον πατέρα της αφήγησης του δυτικού κόσμου. Υπάρχει μεγάλη και πλούσια βιβλιογραφία, η οποία μας χαρίζει διάφορες αναγνώσεις του έργου του κάτι που σημαίνει πως τα ομηρικά έπη παραμένουν ζωντανά στον χρόνο και τον χώρο δίχως να χάνουν την διαχρονικότητά τους καθώς και την ισχυρή δυναμικότητά τους. Τα ομηρικά έπη δεν είναι κείμενα δυσπρόσιτα, η αφήγηση αγγίζει το ανθρώπινο, το αδύναμο του ανθρώπου, μας προκαλεί και προσκαλεί να αναμετρηθούμε με το περιεχόμενο των ιδεών που διακινούνται, τους πρωταγωνιστές, πρωτεύοντες και δευτερεύοντες, να τους αφουγκραστούμε καθώς είμαστε κομμάτι τους. Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα, τα δύο εμβληματικά ομηρικά έπη, αντέχουν για τα καλά στον χρόνο και αιώνες τώρα δεν έχουν πάψει ποτέ να συγκινούν, να γοητεύουν, να συνεπαίρνουν και να αφυπνίζουν τους σύγχρονους συγγραφείς. Οι τελευταίοι, εμπνευσμένοι από τα διάφορα επεισόδια δεν σταματούν να γράφουν ξανά την ιστορία των ομηρικών αφηγήσεων ιδωμένη κάθε φορά από μια διαφορετική σκοπιά και οπτική γωνία.
Marilu Oliva, Η Οδύσσεια όπως την αφηγούνται η Πηνελόπη, η Κίρκη, η Καλυψώ και άλλες ηρωίδες του ομηρικού έπους, Εκδόσεις Κέδρος
Η Ολίβα λοιπόν, μέσα από το βιβλίο αυτό, μας αφηγείται το πώς οι γυναίκες, που δεν είχαν τον πρώτο λόγο στα ομηρικά έπη, μπορούν, μέσα από τη δική της μελέτη, και ξεδιπλώνουν τις δικές τους εμπειρίες από τα όσα δραματικά εξελίχθηκαν σε όλη τη διαδρομή της Οδύσσειας. Οι γυναίκες της Ολίβα είναι παρούσες σε κάθε επεισόδιο της ζωής του Οδυσσέα, είναι γυναίκες που τον αγάπησαν, είναι εκείνες που τώρα πρωταγωνίστριες και συντονίστριες του έργου της επιστροφής του μας κάνουν κοινωνούς των συναισθημάτων, των φόβων, των ιδιαίτερων στιγμών που έζησαν κοντά του. Κυρίαρχα πρόσωπα, μεταξύ άλλων, η θεά Αθηνά και η Πηνελόπη, εκείνη που για είκοσι χρόνια τον περίμενε να έρθει στην Ιθάκη για να την γλιτώσει και να την απαλλάξει από τον βραχνά των μνηστήρων. Άνδρες, όπως ο Τηλέμαχος, οι σύντροφοί του στο ταξίδι και όλοι οι υπόλοιποι, μένουν για λίγο στην άκρη για να δώσουν χώρο στις γυναίκες. «Καθένας φυλάει μια κρυφή επιθυμία στην οποία δεν μπορεί να αντισταθεί ͘ άλλος θέλει την εξουσία, άλλος την πιο ωραία γυναίκα του κόσμου. Ο Οδυσσέας όχι ͘ αυτός διψάει μόνο για γνώση».
Στίβεν Φράι, Οδύσσεια, Εκδόσεις Πατάκη
Η Οδύσσεια, αιώνες τώρα, αποτελεί ένα οικουμενικό έργο από το οποίο εμπνέονται συγγραφείς, καλλιτέχνες, άνθρωποι των γραμμάτων, είναι μια πυξίδα ανθρώπινης συμπεριφοράς, ένας οδηγός διδασκαλίας από τον πρώτο πατέρα της λογοτεχνίας, τον Όμηρο. Στην Οδύσσεια, όπως άλλωστε και στην Ιλιάδα, πρωταγωνιστούν η τρωτότητα του ανθρώπου, η ανάγκη του να απευθύνεται σε ανώτερες δυνάμεις για την προστασία του, έπειτα είναι ένας ολόκληρος κόσμος όπου συνυπάρχουν θνητοί και θεοί μέσα από μία σύζευξη που γοητεύει κάθε αναγνώστη, είναι ένα έργο διαχρονικό και πάντα διδακτικό. Ο Στίβεν Φράι επιχειρεί λοιπόν με οδηγό το ομηρικό έπος να ξαναδιαβάσει και να μας αφηγηθεί εκ νέου και με διαφορετική ματιά τα όσα εκτυλίχθηκαν από την ιεροσυλία των Ελλήνων στην Τροία όταν και λεηλάτησαν την πόλη μέχρι την επιστροφή του πολυμήχανου στην γενέτειρά του, την ξακουστή Ιθάκη. Για μια ακόμα φορά, ύστερα από τον Μύθο και τους Ήρωες παρουσιάζει στο βιβλίο αυτό ένα ευρύ φάσμα της ιστορίας των ηρώων που όλοι θαυμάζουμε, που σαγηνεύουν τόσο μικρούς όσο και μεγάλους αιώνες τώρα.
Madeleine Miller, Κίρκη, Εκδόσεις Διόπτρα
Η συγγραφέας έχει την ευκαιρία μέσα από το βιβλίο να παρουσιάσει μία ολοκληρωμένη προσωπογραφία της μυθικής Κίρκης μέσα από την αφήγηση όλων των στιγμών της ζωής της, από την γέννησή της, την σύγκρουσή της με τον πατέρα της και τη μητέρα της, την αντιπαράθεσή της με την Σκύλλα η οποία της κόστισε τη μόνιμη εξορία της, την παραμονή της στο νησί της Αίας στο οποίο έμελλε να υποδεχτεί τον πολυμήχανο Οδυσσέα. Ο αναγνώστης συναντά μία γυναίκα ενεργητική, δυναμική, μια γυναίκα που δεν καταθέτει τα όπλα και μάχεται για να υπερασπιστεί αυτό που η ίδια θεωρεί δίκαιο δίχως φόβο αλλά με πολύ πάθος. Την παρακολουθούμε να τα βάζει με τους θεούς, την ίδια την πανίσχυρη και Παλλάδα Αθηνά όταν αυτή την απειλεί πως θα σκοτώσει τον γιο της Τηλέγονο. Η Κίρκη θα μπορούσε να είναι η προσωποποίηση της γυναίκας σήμερα, μια γυναίκα ανεξάρτητη, απελευθερωμένη από τα δεσμά των ανδρών, μία γυναίκα πεισματάρα που γνωρίζει πως να ελίσσεται και να παρακάμπτει εμπόδια και υφάλους, να αντιμετωπίζει κάθε είδους δυσκολίες και να βγαίνει νικήτρια στο στίβο της ζωής, μια πραγματική μαχήτρια που δεν υπολογίζει το κόστος.
Pat Barker, Η σιωπή των κοριτσιών, Εκδόσεις Αιώρα
“Στη γυναίκα αρμόζει η σιωπή” λέει η Βρισηίδα, η Τρωάδα σκλάβα και αφηγήτρια του βιβλίου της Μπάρκερ. Η Ιλιάδα, το περίφημο και ξακουστό έπος του Ομήρου, κατά μια έννοια ξαναγράφεται από την πλευρά, αυτή την φορά, των κοριτσιών. Η Βρισηίδα, σκλάβα του Αχιλλέα βιώνει από μέσα όλα τα γεγονότα του Τρωικού πολέμου και καταθέτει τη δική της προσωπική ματιά σε όλα έζησε ως αιχμάλωτη στο ελληνικό στρατόπεδο. Διενέξεις, παρασκήνια, φόβοι και αγωνίες, όλα τα συναισθήματα μιας γυναίκας υποταγμένης αλλά αξιοπρεπούς λαμβάνουν χώρα μέσα από την ιστορία, την οποία η Μπάρκερ χτίζει και ουσιαστικά ξαναγράφει ένα μέρος της Ιλιάδας με το δικό της προσωπικό τρόπο. Δεν προσπαθεί, άλλωστε κάτι τέτοιο θα ήταν ανόητο και μάταιο, να συγκριθεί με τον μεγάλο Έλληνα αφηγητή, αλλά παρουσιάζει μια άκρως ενδιαφέρουσα και μεστή ιστορία γύρω από την μάχη των μαχών μέσα από το πρίσμα της δικής της ηρωίδας. Η Βρισηίδα, την οποία η Μπάρκερ βάζει σε πρώτο πλάνο και την καθιστά πρωταγωνίστρια των εξελίξεων, είναι μια γυναίκα γενναία, μια γυναίκα που μέσα στο δράμα της αιχμαλωσίας της μπορεί και αφηγείται ψύχραιμα τα όσα παρακολουθεί να εκτυλίσσονται.
Ισίδωρος Ζουργός, Χάλκινα κατώφλια, Εκδόσεις Πατάκη
Στις σελίδες του βιβλίου, ο αναγνώστης χάνεται στα μονοπάτια της Ιστορίας, συναντά γνωστούς και άγνωστους ήρωες, περιπλανιέται στα αρχαία μονοπάτια και ξαναζεί τρόπον τινά τον ομηρικό κόσμο. Ο Ισίδωρος Ζουργός με σπουδαίο λεξιλόγιο και παιχνίδι λέξεων και εννοιών μας παίρνει από το χέρι για να ζήσουμε τον αρχαίο κόσμο και να συναντήσουμε προσωπικότητες όπως αυτή του θεογέννητου Οδυσσέα, του ήρωα που τόσοι πολλοί έχουν ταυτίσει με το απέραντο ταξίδι. Είναι ο Λύκαστος, ο πρωταγωνιστής του, ένας ταπεινός και απλός άνθρωπος από την Τροία, ο οποίος ακολουθεί τον Οδυσσέα, είναι η φιλία τους και η σχέση τους που αναδεικνύεται μέσα από το βιβλίο σαν να γνωρίζονταν οι δυο τους από παλιά, σαν να βρέθηκαν μετά από χρόνια. Και όμως η συνάντησή τους έγινε εντελώς τυχαία και πλέον ο Οδυσσέας θεωρεί τον Λύκαστο δεξί του χέρι, του έχει αποδώσει αρμοδιότητες και του έχει εμπιστοσύνη. Ο Όμηρος έχει δουλέψει πολύ στα δύο του έπη την σχέση των ανδρών, καθώς σε αυτούς εστιάζει κατά βάση, στις προσωπικότητες και στις εξάρσεις τους.
Τζέιμς Τζόυς, Οδυσσέας, Εκδόσεις Κέδρος
Ο Οδυσσέας του, ένα από τα πιο διάσημα και διαχρονικά βιβλία όλων των εποχών που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος εδώ και πολλά χρόνια, ο Τζόις τοποθετεί την ιστορία ενός εκ των κορυφαίων βιβλίων όλων των εποχών στην πόλη που τον ενέπνευσε όσο καμία άλλη, την γενέτειρά του, την πόλη των ονείρων του, το Δουβλίνο. Το Δουβλίνο θυμίζει πόλη νεκρή ή τουλάχιστον πόλη ανήσυχη, μια πόλη που οι κάτοικοι δεν απολαμβάνουν και όλοι βρίσκονται σαν να έχουν εισέλθει στον καιρό των παγετώνων, μοιάζει να έχουν κοκαλώσει και να μη νιώθουν καμία διάθεση για ζωή. Σκιές των εαυτών τους, ο πρωταγωνιστής του εγγράφεται σε μία πραγματικότητα που απλά περνάει μέρα τη μέρα δίχως ελπίδα, αλλά μόνο σε μία κατάσταση αγωνίας και φόβου. «Πέρασε βιαστικά το διαχωριστικό και της φώναξε να τον ακολουθήσει. Τον έσπρωξαν να προχωρήσει, αλλά εκείνος συνέχιζε να τη φωνάζει. Το λευκό της πρόσωπο τον κοίταξε παθητικά, σαν αβοήθητο ζώο. Το βλέμμα της δεν έδειχνε κανένα σημάδι αγάπης, αποχαιρετισμού ή αναγνώρισης». Ένα παράδειγμα πως ο Όμηρος ζει ακόμα.
