Διεισδύοντας με ευαισθησία στο θέμα της εύθραυστης φύσης (Ντ. Χ. Λώρενς, Το ουράνιο τόξο, Εκδόσεις Κριτική)

Σε μια εποχή όπου οι σχέσεις κλυδωνίζονται και ο κόσμος κυριολεκτικά μεταβάλλεται, αφού άλλωστε ο πόλεμος έχει ξεκινήσει όταν το βιβλίο γράφεται, ο συγγραφέας του παγκόσμια αναγνωρισμένου βιβλίου “Ο εραστής της Λαίδης Τσάτερλι” χαρίζει στο αναγνωστικό κοινό ένα βιβλίο που μιλάει ανοιχτά για τις ανθρώπινες σχέσεις αλλά και για τη σχέση του ανθρώπου με την έννοια φύση. Ένα βιβλίο βαθιά στοχαστικό και πνευματικά φορτισμένο αφού ο Λώρενς επενδύει το αφηγηματικό του πεδίο σε θέματα και ζητήματα που τον απασχολούν διαχρονικά. Στο Ουράνιο τόξο, ο Λώρενς θα μιλήσει ανοιχτά για τη σχέση του ανθρώπου με την φύση, πολύ πριν αυτό το θέμα αρχίζει να απασχολεί την παγκόσμια κοινότητα, άρα είναι ένας συγγραφέας πρωτοπόρος και πολύ πρώιμα οικολογικά προσκείμενος.Περισσότερα

Caryl Ferey, Νορίλσκ, Εκδόσεις Άγρα

Ο Καρύλ Φερέ ανήκει σε εκείνους τους συγγραφείς που μοιάζουν με τους αλλοτινούς θαλασσοπόρους, είναι τολμηρός, εξασκείται στην περιπέτεια κυριολεκτικά και μεταφορικά, αναζητά τα θέματά του έξω από την ζώνη ασφαλείας και ταξιδεύει ανά τον κόσμο για να αναδείξει θέματα δύσκολα που όμως μπορούν και αγγίζουν. Το έκανε με το Μαπούτσε, το μυθιστόρημα Κόνδωρ και με άλλα βιβλία μέσα από τα οποία μαθαίνουμε και εμπλουτίζουμε τις γνώσεις μας. Η Λατινική Αμερική είναι προσφιλής προορισμός και έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στα μυθιστορήματα του Καρύλ Φερέ καθώς εκεί υπάρχουν ιθαγενείς και αρχαίοι πολιτισμοί που παραμένουν υπό το πέπλο μυστηρίου. Με τη ματιά ενός σύγχρονου Σέρλοκ Χολμς χρησιμοποιεί την αστυνομική πλοκή και την επενδύει δεξιοτεχνικά για να προσφέρει στον αναγνώστη μια ολόκληρη ανταπόκριση από τα πεδία με πρόσημο όμως πιο πολύ πολιτικό ως προς το ξετύλιγμα της αφήγησής του. Στην περίπτωση αυτή ξεφεύγει από τα συνήθη και μας συστήνει έναν άλλο κόσμο, εξίσου συναρπαστικό.Περισσότερα

Georg Büchner, Ο ταχυδρόμος της Έσσης, Εκδόσεις Πόλις

Δεν είναι λίγα τα κείμενα που γράφτηκαν την εποχή των πολιτικών αναταράξεων στην Ευρώπη των αρχών του 19ου αιώνα, ενός αιώνα τόσο άστατου τόσο πολιτικά όσο και κοινωνικά, ενός αιώνα που αναλύει και ο Χομπσμπάουμ στο βιβλίο του που αφορά στην περίοδο 1789 έως 1848 ως η εποχή των επαναστάσεων. Αξίζει να θυμηθούμε την 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη δια χειρός Καρλ Μαρξ ή ακόμα το κείμενο του Αλέξις ντε Τοκβίλ, Το παλαιό καθεστώς και η Επανάσταση (κυκλοφορεί επίσης από τις εκδόσεις Πόλις). Πρόκειται για μεταβατική περίοδο όπου η Ευρώπη προσπαθεί να ξεχάσει το αυλικό και βασιλικό της παρελθόν και θα μεταβεί, όχι αναίμακτα και όχι ανώδυνα, προς ένα πιο δημοκρατικό πλαίσιο διακυβέρνησης που θα έχει επηρεαστεί τόσο από την Αρχαία Αθήνα αλλά κυρίως από το αμερικανικό μοντέλο, αυτό που τότε αναμφίβολα πρωτοπορεί. Η Γαλλική Επανάσταση, εμπνευσμένη από την Αμερικανική επανάσταση του 1776, είναι αν μη τι άλλο ένα σημείο αναφοράς και ένα πρωταρχικής σημασίας γεγονός που επηρέασε όλη την Γηραιά ήπειρο και όλες ιστορικές και πολιτικές εξελίξεις.Περισσότερα

Ο έρωτας μέσα από τα χαλάσματα και η ιστορική αλήθεια του κακού (Νίκος Καχτίτσης, Η ομορφάσχημη, Εκδόσεις Κίχλη)

Μετά τον συγκλονιστικό Εξώστη του, στον οποίο ο συγγραφέας Νίκος Καχτίτσης διεισδύει στον καφκικής φύσεως κόσμο του πρωταγωνιστή του και ίσως alter ego του, ο αναγνώστης έχει την υπέροχη τύχη να πάρει στα χέρια του αυτό το εξαίσιο ψυχογράφημα της προσωπικότητας της επιβιώσασας Γερτρούδης Στερν, μιας νεαρής Εβραίας αυστριακής καταγωγής. Ο Καχτίτσης είχε προφανώς ακούσει πολλές ιστορίες από την επιβίωση κάποιων Εβραίων που κατάφεραν να διαφύγουν τον κίνδυνο και θέλησε με το δικό του μοναδικό τρόπο να σκιαγραφήσει αυτή τη γυναίκα, ως ένα παράδειγμα αντίστασης στο κακό και λαχτάρας για ζωή. Γιατί όπως και στο έργο του Μυριβήλη, Η ζωή εν τάφω, πάντα θα ανθίζει κάποια παπαρούνα μέσα από τα χαλάσματα και ο έρωτας είναι ένα τέτοιο φαινόμενο άνθισης.Περισσότερα

Ονορέ ντε Μπαλζάκ, Αντίο, Εκδόσεις Ερατώ

Έχει μείνει στην ιστορία ως ο χοντρούλης της λογοτεχνίας, ένας ευτραφής εμπνευστής όλων αυτών που μας άφησε πίσω και δεν έχουμε λόγια αρκετά για να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας για τη δική του Ανθρώπινη Κωμωδία σε συνέχεια της Θείας Κωμωδίας του Δάντη από την οποία άντλησε στοιχεία γιατί τα μεγάλα κείμενα ήταν πάντα ο οδηγός και ο πλοηγός του. Σοφός, εμπνευσμένος και πάντα σε αναζήτηση νέων ερεθισμάτων βρισκόταν και υπήρξε τόσο αγαπητός και τόσο θελκτικός στις γυναίκες της εποχής που όλες τον ήθελαν παρά το παρουσιαστικό του. Ήταν ένας Δον Ζουάν της εποχής του και ας μην ήταν όμορφος αρκετά ούτε και ψηλός, είχε όμως άλλα χαρίσματα. Όλα αυτά περί εμφάνισης δεν έχουν αξία, αξία έχει ο πλούτος της ψυχής του, αυτόν τον πλούτο ξεδίπλωσε με σαγήνη και διαχυτικό πνεύμα. Περισσότερα

Colm Toibin, Ο Μάγος, Εκδόσεις Ίκαρος

Είναι αναμφίβολα ένας εκ των κορυφαίων συγγραφέων της εποχής μας και αυτό το έχει αποδείξει περίτρανα χρόνια τώρα μέσα από βιβλία σταθμούς, τα οποία προσφέρουν πολλαπλές αναγνώσεις ποικίλων θεμάτων. Ο Τομπίν είναι ένας συγγραφέας που τολμά να αναμετρηθεί με το παρελθόν και αυτό φαίνεται από την επιτυχή προσπάθειά του να σκιαγραφήσει την προσωπογραφία μιας σπουδαίας προσωπικότητας, όπως είναι ο Νομπελίστας Τόμας Μαν. Δεν είναι εύκολο να καταγράψεις μια ζωή όπως αυτή του Τόμας Μαν, ειδικά όταν έχουν μεσολαβήσει δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και μια απονομή Νόμπελ. Ο συγγραφέας του Μαγικού βουνού και του Θανάτου στη Βενετία στα βιβλία του πραγματεύεται κατά κόρον και με ευαισθησία τις φορτισμένες στιγμές της αδύναμης ανθρώπινης φύσης που δύσκολα υπόκειται σε κανόνες όταν η καρδιά προσπερνά τη λογική και ορίζει τις δικές της επιθυμίες παρασυρόμενη από αυτές.Περισσότερα

Με όχημα την αστείρευτη φαντασία πρωταγωνιστούν η πολιτική, η ποίηση, ο έρωτας (Ρομπέρτο Μπολάνιο, Το πνεύμα της επιστημονικής φαντασίας, Εκδόσεις Άγρα)

Με εχέγγυο τις εξαιρετικές μεταφράσεις του Κρίτωνα Ηλιόπουλου, ο συγγραφέας του 2666 και του Τρίτου Ράιχ εμφανίζεται και πάλι ενώπιον του ελληνικού αναγνωστικού κοινού με ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο. Πρόκειται για άλλο ένα ανέκδοτο χειρόγραφό του, ένα μυθιστόρημα που μας έρχεται από το 1984, ένα ακόμα βιβλίο της εκκεντρικής λογοτεχνίας ενός δεξιοτέχνη του λόγου που κάθε φορά μας εξουσιάζει με την ανατρεπτική του αφήγηση που θυμίζει κεντρί μέλισσας. Ο τίτλος του μυθιστορήματος άλλωστε είναι από μόνος του ένα κεφάλαιο που χρήζει ανάλυσης. Ο Μπολάνιο, αν και μας άφησε πρόωρα, καταφέρνει να χτίζει δικούς του αφηγηματικούς κόσμους, εκεί όπου κατοικούν οι δικές του ανησυχίες για τον μάταιο αυτό κόσμο.Περισσότερα

Ιζαμπέλ Ρίο Νόβο, Παριζιάνικος δρόμος μια βροχερή μέρα, Εκδόσεις Βακχικόν

“Είδα το Παρίσι περπατώντας το. Πώς βλέπεις μια πόλη όταν την περπατάς; Το οπτικό μου πεδίο άλλαζε συνέχεια, καθώς το εμπόδιζαν οι τοίχοι των κτιρίων ή απλωνόταν στον ανοιχτό χώρο των λεωφόρων, το διέκοπταν οι περαστικοί που έρχονταν προς την κατεύθυνσή μου, οι άμαξες που διέσχιζαν τον δρόμο μου, οι μεταλλικές κατασκευές των γεφυρών που λάμποντας στον ήλιο με θάμπωναν” γράφει για το έργο του ο επιφανής ζωγράφος Γκουστάβ Καγιεμπότ την προσωπογραφία του οποίου “φιλοτεχνεί” η συγγραφέας Ιζαμπέλ Ρίο Νόβο μέσα από μια πολύ ευρηματική αφήγηση καθώς η ίδια πρωταγωνιστεί ως η αφηγήτρια Συγγραφέας. Ο κόσμος της τέχνης των ιμπρεσιονιστών έχει μέσα από το βιβλίο την ιδιαίτερη τιμητική του καθώς παρελαύνουν περίοπτα πρόσωπα και φυσιογνωμίες όπως ο Μανέ, ο Μονέ, ο Πισαρό και τόσοι άλλοι που διαδραμάτισαν ηγετικό ρόλο στο καλλιτεχνικό πεδίο της εποχής.Περισσότερα

Τζορτζ Όργουελ, Ας σηκώσουμε ψηλά την ασπιδίστρα, Εκδόσεις Αίολος

Πιστός υπηρέτης της τέχνης του λόγου, ο Τζορτζ Όργουελ, ο συγγραφέας του 1984 και της Φάρμας των ζώων, δεν σταματά να μας εκπλήσσει με την γλαφυρότητα του λόγου του, είναι καίριος ο λόγος του και είναι πάντα επίκαιρος στα ζητήματα που θέτει. Διαφορετικός από τα πιο γνωστά και εμβληματικά του μυθιστορήματα, όπως για παράδειγμα το βιβλίο αναφορά στον Ισπανικό εμφύλιο, Πεθαίνοντας στην Καταλονία, ο Όργουελ γράφει ένα μυθιστόρημα σχεδόν αυτοαναφορικό καθώς ο πρωταγωνιστής του είναι ο ίδιος συγγραφέας. Με οδηγό έναν από τους μεγαλύτερους και πιο σημαντικούς παραμυθάδες, τον Κάρολο Ντίκενς, στον οποίο μάλιστα έχει αφιερώσει και ολόκληρη μελέτη, ο Όργουελ θέτει στο επίκεντρό του αυτή την φορά τη βρετανική τάξη πραγμάτων και τον άνθρωπο του  μεσοπολέμου. Όπως ο Ντίκενς, έτσι και ο Όργουελ ασκεί μια ηθικολογική, δεν υπάρχει καμία εποικοδομητική πρόταση στο έργο του.Περισσότερα

Εξιστορώντας μια ολόκληρη ζωή μέσα από τη δίνη σκληρών γεγονότων (Στέλιος Νέστωρ, Το συναξάρι μου, Εκδόσεις Πατάκη)

Πώς μπορείς να μην γράψεις, να μην καταθέσεις τα εσώψυχά σου και τις αγωνίες σου όταν έχεις στην πλάτη σου την Ιστορία την οποία έχεις ζήσει από πρώτο χέρι και την κουβαλάς πάνω σου; Πώς να αντισταθείς στο έργο της γραφής όταν η Ιστορία σε καλεί να αναμετρηθείς και να συνομιλήσεις μαζί της; Περισσότερα

Gustave Courbet, Γράμματα στους Γερμανούς, Εκδόσεις Ροές

Την εποχή της επέλασης του ναζισμού και έπειτα από τον βομβαρδισμό της κωμόπολης Γκερνίκα στην Ισπανία, στην χώρα των Βάσκων, μια ομάδα Γερμανών αξιωματούχων επισκέφθηκαν το εργαστήριο του Πικάσο στο Bateau Lavoir. Εκεί αντίκρυσαν τον περίφημο πίνακα και ρώτησαν αφελώς τον Πικάσο αν αυτός είχε φιλοτεχνήσει, αν εκείνος είχε κάνει αυτό το έργο. Η απάντηση ήταν αποστομωτική εκ μέρους του ζωγράφου, ο οποίος και τους απάντησε πως όχι, εσείς το κάνατε. Είναι μία ανέκδοτη ιστορία από τις πολλές που κυκλοφορούν και μαρτυρούν τον πρωταρχικό ρόλο των καλλιτεχνών στον ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χώρο, καθώς οι δημιουργοί, ζωγράφοι, ποιητές, γλύπτες, λογοτέχνες, μουσικοί δεν είναι ξένα σώματα, είναι ενεργά μέλη μιας κοινωνίας από την οποία άλλωστε επηρεάζονται άμεσα και από την οποία αντλούν θεματολογία για τα έργα τους, συμμετέχουν στο γίγνεσθαι.Περισσότερα

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Έγκλημα και τιμωρία, Εκδόσεις Μίνωας

Ταπεινός και καταφρονεμένος, αιώνιος σύζυγος, αδερφός του εαυτού του, έφηβος που πέρασε την ζωή του μέσα σε λευκές νύχτες, αυτός είναι ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Είναι και η ενσάρκωση του ανθρώπου που πάσχισε να βρει τα βήματά του, να ξεφύγει από το σκοτάδι του και να ξεφύγει από τα χτυπήματα μίας ζωής που δεν του χάρισε τίποτα. Μία ταλαιπωρημένη ψυχή που με την ευαισθησία του και την ανήσυχη ζωή του κατάφερε σαν ένας άλλος Βαν Γκογκ να μετουσιώσει την οδύνη του σε έργο, ένας Χριστός της καθημερινότητας μέσα σε μία κοινωνία που δεν έχει κατανόηση και χώρο για το διαφορετικό. Σε αυτό το περιβάλλον μεγαλούργησε, η φωνή του μίλησε και στο εμβληματικό και μοναδικό αυτό σύγγραμμα ζει η δική του ψυχή. Το Έγκλημα και Τιμωρία είναι ένα πραγματικό διαμάντι, αν αναλογιστεί κανείς πως ερμηνεύει και αναλύει την ψυχοσύνθεσή μίας ύπαρξης που μέσα στις υπόγειες διαβάσεις και στις σκοτεινές κατακόμβες της σκέψης του πασχίζει αφού τον αναλύσει να τον βγάλει στο φως.

Αναμφίβολα, ο Ντοστογιέφσκι υπήρξε δέσμιος των αδυναμιών του και των έντονων παθών του, αυτές καθρεφτίζει εξάλλου στους ήρωές του. Ξόδευε τόση ενέργεια, επιστράτευε τόση δράση και η τρέλα βρισκόταν ανά πάσα στιγμή στο κατώφλι του μυαλού του με κίνδυνο να χαθεί στα μονοπάτια της χωρίς σχέδιο διάσωσής να προβλέπεται στον ορίζοντα. Οι εθισμοί και οι εξαρτήσεις του, το ποτό, ο τζόγος, η αυτοκαταστροφή και οι αυτοκτονικές τάσεις λοιπόν δεν αποτέλεσαν παρά ένα μέσο εκτόνωσης της καθ’ ομολογία ανεξήγητης, δυσερμήνευτης και σχεδόν θεόσταλτης ιδιοφυίας. Μέσα σε όλον αυτό τον πυρετό και την λάβα που πάντα σιγόκαιγε, δεν έπαψε να γεμίζει το δοχείο της ζωής του με ακραίες συμπεριφορές και ακρότητες γιατί με αυτή την παρά φύση μέθοδο τιθάσευε ο ίδιος τα ατελείωτα και αγριεμένα ένστικτά του. Δεν είναι παράλογη όλη αυτή η παραφορά που τον διακατείχε και αυτά τα στοιχεία και χαρακτηριστικά έχουν και τα πρόσωπά του, ένα από τα οποία είναι ο ίδιος ο Ρασκόλνικωφ, σάρκα εκ της σαρκός του, ο άλλος του εαυτός.

Ένα οικουμενικό μυθιστόρημα που θέτει τον άνθρωπο και τις πράξεις του στο επίκεντρο της κρίσης

Ο Ντοστογιέφσκι άσκησε μέσα από τα έργα του έντονη κριτική και ψυχογράφησε με γλαφυρό και ωμό τρόπο σκηνές από την καθημερινότητα των Ρώσων, πολλές φορές δεχόμενος τα πυρά των κριτικών. Χωρίς οικονομικά μέσα, με ασταθή οικογενειακή και συζυγική ζωή, με άθλιες συνθήκες ζωής και με τις αρρώστιες να τον ταλαιπωρούν συνεχώς, πάλεψε με την συνείδησή του για να καταφέρει να εξωτερικεύσει τα όσα τον απασχολούσαν. Στο Έγκλημα και Τιμωρία απαθανάτισε τον σύγχρονο άνθρωπο που ρέπει μεταξύ λογικής και παραλόγου, μεταξύ ήθους και ανηθικότητας, μεταξύ δύναμης και αδυναμίας. Διαβλέπουμε καθαρά την συναισθηματική φόρτιση, την ψυχανάλυση των χαρακτήρων ανθρώπων που ρέπουν προς την παρανομία και την ανηθικότητα και έναν Ντοστογιέφσκι που μέσα από το κείμενο αυτό εκφράζει την απαραίτητη προσέγγιση στα θεία – ο πατέρας του ήταν κληρικός – ως το μόνο μέσο απελευθέρωσης και απενεχοποίησης της ένοχης ψυχής.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια απλή ιστορία, στα λόγια του κρύβεται όλη η σοφία του, όλες οι ανησυχίες του, όλος ο εσωτερικός κόσμος μιλάει εδώ και ξετυλίγει τις σκέψεις του Ντοστογιέφσκι για τη ζωή και τον άνθρωπο. Ο Ρασκόλνικωφ, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, είναι ένας διχοτομημένος, ένας ρημαγμένος άνθρωπος, είναι η πεμπτουσία του αμαρτωλού ανθρώπου που οδηγείται στα άκρα, που κατακρημνίζεται και περιμένει την δαμόκλειο σπάθη της τιμωρίας να πέσει ως πέλεκυς επί της κεφαλής του. Ο Ντοστογιέφσκι είναι σκληρός και αδυσώπητος με τον ήρωά του διότι την ίδια στιγμή είναι ανελέητος με τον ίδιο του τον εαυτό και ο ήρωάς του είναι η απόλυτη αντανάκλαση του ίδιου και των σκοταδιών στα οποία έχει περιπέσει χρόνια τώρα. Ο δολοφόνος Ρασκόλνικωφ επιζητά το έγκλημα, όχι για την ίδια την πράξη μα για τον συμβολισμό της πράξης και τις αλλαγές που επιθυμεί να επιφέρει στην κοινωνία μέσω αυτής της επαχθούς ενέργειας. Δεν είναι ένας συνειδητός δολοφόνος, δεν είναι στο αίμα του να σκοτώσει αλλά διέπεται από μια ανάγκη που προκύπτει από τα όσα σκέφτεται συνολικά, οδηγείται στο έγκλημα σε μια στιγμή αδυναμίας, σαν να βρίσκεται σε αρχαία ελληνική τραγωδία.

Είναι η ανάγκη του αυτή να περάσει τις σκέψεις του σε χαρτί και να μας μεταφέρει ως ανταποκριτής της ίδιας του της ζωής όσα δραματικά περνούσε, τόσο στη σχέση του με τη γυναίκα του και την απώλεια του παιδιού τους όσο και τις δικές του εξάρσεις, αντιδράσεις και απογοητεύσεις που τον οδήγησαν στην αυτοκαταστροφή του μέσω του τζόγου και του ποτού. Δεν πτοήθηκε από την εχθρικότητα των ανθρώπων και ψήλωσε μέσα του το κερί της ψυχής του που εκλιπαρούσε για διαφυγή μέσω της δημιουργίας, οδήγησε έτσι την καλλιτεχνική του παρακαταθήκη στις κορυφές της οικουμενικότητας. Διανοητής και εκφραστής-μύστης των πιο μύχιων αγωνιών του μέσω της λογοτεχνίας και κατά προέκταση μέσω των λέξεων, ο Ντοστογιέφσκι έδρασε στο “κρησφύγετο” που ο ίδιος είχε επιλέξει να φωλιάσει τις ιδέες του και εκεί να φιλοξενήσει – μια και ήταν περαστικός από τη ζωή αυτή – το εργαστήριο επεξεργασίας της κρυφής πάλης με το μέσα του. Αυτή η διακαής του επιθυμία και λαχτάρα για ζωή μέσω της τέχνης του είχε κυρίως δύσκολες στιγμές, περισσότερες λύπες και απογοητεύσεις παρά χαρές και ικανοποιήσεις. Και όμως ο ίδιος στάθηκε ζωντανός και όρθιος στις επάλξεις σαν η μοίρα να τον είχε θέσει σε αυτό το μετερίζι μέχρι να ολοκληρώσει και το τελευταίο του αριστούργημα, τους Αδελφούς Καραμαζόφ, μέχρι να πει δηλαδή και την τελευταία του λέξη.

“Ω, Θεέ μου! Τι αηδιαστικά είναι όλα αυτά! Μα είναι δυνατόν, είναι δυνατόν, εγώ…όχι, αυτή η βλακεία, αυτός ο παραλογισμός! πρόσθεσε αποφασιστικά”

“Πάει καιρός που ήταν άρρωστος ͘  μα αυτά που τον τσάκισαν δεν ήταν οι φρικαλεότητες της ζωής στα κάτεργα, ούτε η δουλειά ούτε το φαγητό ούτε το ξυρισμένο κεφάλι ούτε τα κουρελιασμένα ρούχα του”