Μπορεί η Αρχαία Ελλάδα με τους φιλοσόφους της και τα διδάγματά τους να αποτελέσουν οδηγό και εγχειρίδιο ζωής για μια πιο ανακουφιστική διάρκεια ζωής ειδικά για τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας οι οποίοι πολλές φορές έρχονται αντιμέτωποι με κατάθλιψη λόγω γήρατος και λόγω ανημποριάς; Η απάντηση είναι σαφώς καταφατική και ο συγγραφέας αυτού του τόσο έξυπνα γραμμένου βιβλίου μπορεί και μεταλαμπαδεύει στον κάθε αναγνώστη τα δικά του βιώματα και τις δικές του εμπειρίες ζωής. Η φιλοσοφία των αρχαίων δεν είναι κάτι απόμακρο και απρόσιτο, δεν είναι άβατο αλλά ένα μονοπάτι βατό και ένα αντικείμενο μελέτης που απλώνει τα πλοκάμια του σε όλες τις ηλικίες και αφορά σε όλους. Έχουμε πολλές φορές την εντύπωση πως θα πιάσουμε στα χέρια μας ένα βιβλίο φιλοσοφίας, έναν οδηγό ευ ζην και θα βαρεθούμε ή θα πελαγώσουμε γιατί δεν θα καταλαβαίνουμε απολύτως τίποτα. Αυτή είναι μια εντελώς λανθασμένη θεώρηση διότι φιλόσοφοι όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Επίκουρος αλλά και τόσοι άλλοι ακόμα και πιο σύγχρονοι όπως ο Μονταίν, τον οποίο επίσης αναφέρει, έγραφαν απλά και εναπόκειτο σε εμάς να τους μελετήσουμε για να αντλήσουμε τα βαθύτερα νοήματα των σκέψεών τους.
Με οδηγό τον Επίκουρο και με βάση τις διδαχές του, ο άνθρωπος της τρίτης ηλικίας μπορεί να αισιοδοξεί
Ο Επίκουρος, δίδασκε πως καλό θα ήταν να επιλέγεις πρώτα τους ανθρώπους με τους οποίους θα γευματίσεις ή θα δειπνήσεις και ύστερα τι θα επιλέξεις να έχεις στο τραπέζι σου. Αυτή την τόσο θεμελιώδη θεωρία του έκανε πράξη και για αυτό έμεινε στην ιστορία ως ένας εκ των πιο εμβληματικών φιλοσόφων. Ο ίδιος δημιούργησε τον δικό του Φιλοσοφικό Κύκλο στη Μυτιλήνη και μετά στη Λάμψακο. Επέστρεψε στην Αθήνα το 307/6 π.Χ. σε ηλικία 34 ετών και αγόρασε μια έκταση στην Αθήνα ανάμεσα στο Δίπυλον και την Ακαδημία, όπου στέγασε τη φιλοσοφική του σχολή – τον περίφημο Κήπο του Επίκουρου, όπως ο Αριστοτέλης είχε το λύκειό του και ο Πλάτωνας την Ακαδημία του. Δίδαξε για 35 χρόνια ακολουθώντας ήσυχη και λιτή ζωή. Περιστοιχιζόταν από άνδρες, γυναίκες, εταίρες και δούλους, που μετείχαν ισάξια στον επικούρειο Κήπο. Με λίγα λόγια δεν απέκλειε κανέναν από τις συναθροίσεις του γιατί πίστευε στην συμπερίληψη, μια λέξη που τόσο πολύ ακούγεται στις μέρες μας και δικαίως.
Ο Επίκουρος λοιπόν είναι ο βασικός πρωταγωνιστής του συγγραφέα, τόσο στους συλλογισμούς του όσο και στην καθημερινότητά του καθώς με αφορμή τις διδαχές του και τις δικές του αναφορές αποφάσισε να γράψει αυτό το βιβλίο, είναι εκείνος ο οποίος «κρατούσε μια Ζεν στάση απέναντι στις αισθήσεις του: αν κατάφερνε να γευτεί ολοκληρωτικά τις φακές, θα απολάμβανε τις λεπτές γευστικές πτυχές τους και μια τέρψη ανάλογη με αυτή που συνοδεύει πιο πληθωρικά περίτεχνες νοστιμιές. Το πιάτο αυτό είχε επίσης το πλεονέκτημα ότι ήταν έτοιμο σε χρόνο μηδέν». Ο Ντάνιελ Κλάϊν ξεκινά την αφήγησή του αναφέροντας πως κάθεται ανάμεσα σε μια παρέα ηλικιωμένων στην Ύδρα όπου είχε πάει να περάσει κάποιο διάστημα της ζωής του και εκεί ανακάλυψε ουσιαστικά μια άλλη νοοτροπία, έναν άλλον κόσμο, ανθρώπους που εφαρμόζουν όλα αυτά για τα οποία κάποτε μίλησε ο Επίκουρος. Ανθρώπους δηλαδή, οι οποίοι απολαμβάνουν ο ένας την παρέα του άλλου μιλώντας για διάφορα θέματα σαν να βρίσκονταν σε έναν νέο «κήπο» του Επίκουρου, όπου κήπος είναι μια απόμερη αλλά γραφική ταβέρνα, ένας γνήσιος τόπος συνάντησης. Εκεί λοιπόν ο συγγραφέας νιώθει ευλογημένος και εξομολογείται πως «στην προοπτική να διαβάσω τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους περιτριγυριζόμενος από το πετρώδες, ηλιόλουστο τοπίο όπου πρωτάνθησαν οι ιδέες τους, νιώθω να βρίσκομαι ακριβώς στον σωστό δρόμο».
Η φιλοσοφία γίνεται αδιαμφισβήτητα το απαραίτητο εργαλείο για να αντιληφθούμε αλλιώς τη ζωή στο σύνολό της, τις χαρές και τις λύπες της. Μελετώντας φιλοσοφία δεν σημαίνει πως κινητοποιείται κάποιος αυτόματος μηχανισμός που μεταβάλλει με το πάτημα ενός κουμπιού τη διάθεση μας προς το καλύτερο, οδηγώντας μας στην ευδαιμονία από τη μια στιγμή στην άλλη. Είναι μια διαρκής διαδικασία προσπάθειας αλλαγής θέασης των πραγμάτων, ένας άλλος εναλλακτικός τρόπος που μόνο θετικά μπορεί να μας προσφέρει γιατί έτσι θα κατανοήσουμε το πραγματικό νόημα της ύπαρξής μας και της παρουσίας μας στον κόσμο. Το βιβλίο αυτό είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας και βουτιάς στα σύγχρονα προβλήματα ειδικά των ανθρώπων που νιώθουν πως γερνούν και δεν έχουν τίποτε να προσφέρουν ενώ νιώθουν πως ο θάνατος όλο και τους πλησιάζει και εκείνοι στέκονται ανήμποροι στο πέρασμα του χρόνου περιμένοντας φοβισμένα ένα προδιαγεγραμμένο τέλος, μια αυλαία κάπως άχαρη. Ο συγγραφέας επιστρατεύει εδώ τον Πλάτωνα και τους Νόμους του: «ο άνθρωπος είναι ένα παιχνίδι του Θεού, κι αυτό συνιστά το καλύτερο κομμάτι της φύσης του… Γι’ αυτό κάθε άνθρωπος πρέπει να ζει σύμφωνα με αυτή την αλήθεια και να παίζει τα ευγενέστερα παιχνίδια… Ποιος λοιπόν είναι ο σωστός τρόπος ζωής; Τη ζωή πρέπει να τη ζει κανείς ως παιχνίδι».
Επανερχόμενοι στον Επίκουρο, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο των αναζητήσεων και πηγή έμπνευσης του Κλάϊν, αξίζει να θυμηθούμε πως ο ξακουστός φιλόσοφος είχε ήδη από τότε κατανοήσει εις βάθος τον κίνδυνο της ύλης και πως το σύστημα της απόκτησης πλούτου πιέζει τον άνθρωπο να αποκτήσει όλο και περισσότερα. Ο κόσμος των πραγμάτων ωθεί τον άνθρωπο ήδη από τότε να δημιουργεί ψεύτικες και επίπλαστες ανάγκες αύξησης των αγαθών, άρα να εξαρτάται από αυτές, να χρειάζεται να αγοράζει όλο και περισσότερα και όλο και συχνότερα γιατί έτσι καλύπτει τα κενά του. Ο Επίκουρος μας έλεγε να προτιμούμε απλές απολαύσεις και να μην ενδίδουμε σε αγορές που δεν μας είναι αναγκαίες, να αντιστεκόμαστε στις σειρήνες του εμπορίου, εκείνες που μας κυνηγούν να αποκτούμε όλο και πιο καινούργια πράγματα. Στη σημερινή εποχή των κοινωνικών δικτύων και των αλγορίθμων όπου όλοι βρίσκονται στο στόμα του λύκου, αυτή η αντίσταση είναι ακόμα πιο επιτακτική και ο Επίκουρος εδώ με τις θεωρίες του και τις διδαχές του έχει να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, συνδράμοντάς μας να είμαστε λογικοί και όχι έρμαια.
«… ο σκοπός της εκπαίδευσης δεν είναι άλλος παρά να εναρμονίζει τον νου και τις αισθήσεις με τις απολαύσεις της ζωής»
