Στον αστερισμό των φορτισμένων στιγμών της ανθρώπινης φύσης (Thomas Mann, Η απατημένη, Εκδόσεις Κριτική)

“Η κατάρτιση πάνω στο σύνολο της ανθρωπιστικής παράδοσης, την οποία υπηρετείτε εδώ ως ο πιο δικός της φορέας, είναι μεγαλειώδης. Πιστεύω πως μόνο με τον καιρό θα φανερωθεί εκείνο που κρύβεται μέσα σ’ αυτή την πράγματι ασύγκριτη παραγωγή”. Αυτά γράφει ο κορυφαίος φιλόσοφος Αντόρνο σε ένα γράμμα που απευθύνει στον φίλο του Τόμας Μαν, αναφερόμενος συγκεκριμένα στην νουβέλα αυτή. Η απατημένη αποτελεί ένα από τα τελευταία κείμενα του Τόμας Μαν και διαφαίνεται η κορύφωση στην σκέψη του Γερμανού συγγραφέα που ναι μεν αναφέρεται στην εποχή μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο, ωστόσο ταιριάζει περισσότερο σε μία αφήγηση για μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, όπως ισχυρίζεται ο Αντόρνο. Περισσότερα

Ανατομία των επικίνδυνων ακροβασιών ενός ανδρείκελου (Klaus Mann, Μεφίστο, Έρμα)

Το Μεφίστο είναι ένα σκοτεινό και ομιχλώδες μυθιστόρημα, είναι μία καταβύθιση από μέρους του συγγραφέα σε όσα ο ίδιος βίωσε κατά την κρίσιμη περίοδο της επικράτησης της δικτατορίας του Γ’ Ράιχ. Είναι η αντανάκλαση ενός κόσμου κλεισμένου και αποκλεισμένου από μία ομάδα, μια συμμορία ανθρώπων που εξευτελίζουν, εκμεταλλεύονται και χειραγωγούν την ανθρώπινη υπόσταση. Το δράμα που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη είναι μία παράσταση κωμικοτραγική με χαρακτηριστικά τέρατος, ένας θίασος στον οποίο δεν παίρνουν μέρος μόνο οι ηθοποιοί όπως ο Χέφγκεν, αλλά κυρίως οι ίδιοι οι οργανωτές που κινούν τα νήματα του όλου θεάματος, δηλαδή η χιτλερική προπαγάνδα. Περισσότερα

Μία από τις μητέρες του ρομαντικού μυθιστορήματος με το όνομα Νανά (Εμίλ Ζολά, Νανά, Εκδόσεις Γκοβόστη)

Πρόκειται για ένα από τα πιο διαχρονικά κοινωνικά μυθιστορήματα όπου ο αναγνώστης ζει έντονα την εποχή την οποία ο Ζολά μας περιγράφει. Το βιβλίο εκδίδεται το 1880 εν μέσω φόβων για έναν γαλλοπρωσικό πόλεμο που βρίσκεται προ των πυλών αλλά και αναταραχών για μία γαλλική κοινωνία σε έκρυθμη κατάσταση παρά την φαινομενική της ηρεμία. Μία κοινωνία η οποία άλλωστε δείχνει να ζυμώνεται και να πλάθεται μέσα από τα γεγονότα που όλο τρέχουν. Την ίδια περίοδο το γαλλικό κίνημα του ιμπρεσιονισμού έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη και έχει προκαλέσει σκάνδαλο, ακριβώς όπως και η Νανά, με τους ζωγράφους να βγαίνουν έξω από τα εργαστήριά τους για να απαθανατίσουν στιγμές των ανθρώπων σε καθημερινές και απλές δραστηριότητές τους, τα λεγόμενα instantanés.

Δεν μπορεί κανείς να λησμονήσει εξάλλου την φιλία του συγγραφέα με μεγάλους ζωγράφους της εποχής όπως τον Μανέ ή τον Τουλούζ Λωτρέκ, από τους οποίους θα αντλήσει και πολλά στοιχεία και θα συζητήσει πρόσωπα και πράγματα. Η Νανά, είναι η πρωταγωνίστρια των καμπαρέ, της πολυτελούς ζωής και της λάμψης όταν βγαίνει στην σκηνή για να διασκεδάσει τον αρσενικό πληθυσμό που βλέπει στο πρόσωπό της μία γυναίκα ποθητή, μία ερωτική οπτασία και ένα σύμβολο ηδονιστικό.

Η ανατομία του κόσμου ενός ανώνυμου ήρωα (Hans Fallada, Και τώρα ανθρωπάκο;, Εκδόσεις Gutenberg)

“Ο Φάλαντα γνωρίζει από πρώτο χέρι την κατάσταση την οποία περιγράφει. Το Και τώρα ανθρωπάκο; είναι γραμμένο στην καρδιά της κρίσης και από συγγραφέα που είχε νιώσει για τα καλά τις συνέπειές της. Μετά την επιτυχία του προηγούμενου μυθιστορήματος, ο Φάλαντα είδε τον εκδότη και συγχρόνως εργοδότη του, συμπαρασυρόμενο από τις χρηματοπιστωτικές αναταράξεις, να φτάνει στο χείλος της χρεοκοπίας” γράφει ο Κώστας Κουτσουρέλης στην εισαγωγή του βιβλίου και αποκαλύπτει εύστοχα όλο το παρασκήνιο και το ιστορικό πίσω από την συγγραφή αυτού του συγκλονιστικού βιβλίου.

Ο Φάλαντα επιλέγει όπως και στα άλλα του βιβλία να γράψει ένα βιβλίο στο οποίο ψυχαναλύει τον πρωταγωνιστή του, δηλαδή τον εαυτό του μιας και όλα όσα καταθέτει αγγίζουν τη δική του προσωπική ζωή και τις δικές του παλινωδίες από τις οποίες δεν κρύβεται. Ο Βίλχελμ Ράιχ στο διαχρονικό και απαράμιλλο βιβλίο “Άκου ανθρωπάκο” έγραφε πως για να κερδίσεις την ευτυχία, πρέπει να παλέψεις για αυτήν. Ο Γιοχάνες Πίνεμπεργκ ή αλλιώς Μικρός είναι ένας αγωνιστής του καιρού του, ένας άνθρωπος που κυκλοφορεί σαν τους πολλούς άγνωστος ανάμεσα στους αγνώστους και ανώνυμους τίμιους και εργατικούς ανθρώπους που παλεύουν να ορθοποδήσουν σε μία περίοδο άστατη πολιτικά και επισφαλή ως προς τα κοινωνικά δρώμενα. 

Ιχνηλατώντας την περίοδο κρίσης του πολιτικού κόσμου (Heinrich A. Winkler, Βαϊμάρη. Η ανάπηρη δημοκρατία 1918-1933, Εκδόσεις Πόλις)

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης βρίσκεται στο στόχαστρο της ανάλυσης της εποχής αυτής για πολλούς και διάφορους λόγους που αξίζει να μελετηθούν. Αυτό το γυάλινο οικοδόμημα, το Ράιχ που προσπάθησε να γεφυρώσει το χάσμα των εσωτερικών παλινωδιών, να ανορθώσει την οικονομία και να ανοικοδομήσει μια νέα Γερμανία δεν είχε κανένα απολύτως μέλλον. Τόσο οι πολιτικές δυνάμεις που πρωταγωνίστησαν ή που προσπάθησαν να πρωταγωνιστήσουν, όσο και η κοινωνία που βρισκόταν στα όρια του χάους και της εξαθλίωσης, δημιουργούσαν ένα πολεμικό σκηνικό που δύσκολα μπορούσε να εξομαλυνθεί. Περισσότερα

Στον αστερισμό μιας τραγικής περιόδου όπου χορεύει αδιάφορα η λέξη ευθύνη (Χέρμαν Μπροχ, Οι αθώοι, Εκδόσεις Κριτική)

Οι αθώοι του Μπροχ είναι άνθρωποι και μέλη της ίδιας κοινωνίας που βιώνει διωγμούς, βάναυσες συμπεριφορές, αγριότητα και βαρβαρότητα από μέρους εκείνων που σιγά σιγά ανελίσσονται στην εξουσία. Και όμως οι άνθρωποι αυτοί που ο Μπροχ παρουσιάζει μοιάζει να είναι αποκομμένοι και να ζουν σε ένα δικό τους μικρόκοσμο, σαν τα προβλήματα που λαμβάνουν χώρα γύρω τους να μην τους αγγίζουν και να μην τους επηρεάζουν. Συνεχίζουν τις ζωές τους σε ένα κλίμα αδιαφορίας και επίπλαστης ευδαιμονίας δίχως να θέλουν να αντιληφθούν το παραμικρό, βαρόνες που περιποιούνται τον εαυτό τους και τον κήπο τους, κύριοι που ασχολούνται μόνο με αριστοκρατικές βραδιές και  φέρονται παριστάμενοι σε θεωρητικές πολιτικές συζητήσεις άνευ ουσίας. Περισσότερα

Στα άδυτα της θεωρίας της αυτοδιάθεσης από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο (Herman Hesse, Η επιστροφή του Ζαρατούστρα, Εκδόσεις Παπαδόπουλος)

Σε καιρούς χαλεπούς και κρίσιμους όπως οι σημερινοί, κείμενα όπως αυτό που παρουσιάζεται εδώ, έρχονται να θυμίσουν πόσο η ιστορία μπορεί να ξαναγραφτεί με δραματικούς όρους – άρα χρειάζεται προσοχή – και πόσο επίκαιρος είναι ο λόγος στρατευμένων λογοτεχνών όπως ο Hermann Hesse. Με προφητική και διεισδυτική ματιά σε πρόσωπα και πράγματα, ο κορυφαίος Γερμανός συγγραφέας των βιβλίων Λύκος της Στέπας, Ντέμιαν και Σιντάρτα ,κρούει τον κώδωνα του κινδύνου σε όλους, συμπατριώτες του και μη, για την επερχόμενη καταστροφή, μια καταστροφή ολοκληρωτική που κόστισε τόσες ζωές και διαμέλισε την Ευρώπη σε χίλια κομμάτια. Περισσότερα

Κυνηγώντας ένα άπιαστο όνειρο και μια ουτοπική πραγματικότητα (Wilhelm Busch, Η πεταλούδα, Εκδόσεις Κίχλη)

Μέσα σε έναν κόσμο ιδανικό όπως εκείνος τον είχε φανταστεί ξεκινάει το ταξίδι του κυνηγιού μιας πεταλούδας που για αυτόν είναι η προσωποποίηση της ελπίδας και του ονείρου και έτσι πορεύεται χωρίς όμως ουσιαστικά πυξίδα, χωρίς σχέδιο και βρίσκεται ενώπιον διλημμάτων και αποφάσεων που όμως ως έφηβος δεν έχει την ωριμότητα να ζυγίσει. Συνεπώς, καθίσταται έρμαιο της ίδιας του της ουτοπικής αντίληψης των πραγμάτων, καθίσταται ο ίδιος πεταλούδα στην θέση της πεταλούδας και βιώνει κάτι σκληρό, αδυσώπητο, εχθρικό και απειλητικό μαζί σαν γνωρίζει τη μάγισσα Λουκίνδη από την οποία μαγεύεται. Περισσότερα

Στα άδυτα της ψυχής ενός κυνηγημένου, ενός τραγικού ανθρώπου (Ulrich Alexander Boschwitz, Ο ταξιδιώτης, Εκδόσεις Κλειδάριθμος)

Γραμμένο το 1938 και ξεχασμένο για χρόνια μέχρι που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, το βιβλίο αυτό είναι ένας ύμνος και ένας φόρος τιμής σε όσους άδικα κυνηγήθηκαν και εκδιώχθηκαν σε μία εποχή, αυτή του μεσοπολέμου, όπου πρόσωπα και συνειδήσεις, αξιοπρέπεια και ταυτότητες σβήστηκαν από τον χάρτη. Είναι πραγματικά ευχής έργον να αναδύονται στην επιφάνεια βιβλία όπως αυτό, ένα βιβλίο που περιγράφει δια του συγγραφέα του – θύμα και ο ίδιος – την ωμότητα και τη σκληρότητα των στιγμών σε μια Γερμανία όμηρο των δραματικών πολιτικών εξελίξεων, σε μια Γερμανία αιχμάλωτη ενός τερατώδους και επαίσχυντου ναζιστικού μορφώματος. Περισσότερα

Στη μαγική χώρα των παραμυθιών που εξάπτουν την φαντασία μας (Ρ.Λ. Στίβενσον, Το νησί των θησαυρών, Εκδόσεις Μεταίχμιο)

Το νησί των θησαυρών είναι αναμφίβολα ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και πολυδιαβασμένα βιβλία παγκοσμίως, είναι από εκείνα τα αναγνώσματα που όσες φορές και αν το διαβάσεις έχει να σου αποκαλύψει κάτι μοναδικό και συναρπαστικό. Ο Στίβενσον είχε πει κάποτε σχετικά με την έννοια του ταξιδιού: “Δεν ταξιδεύω για να πάω κάπου αλλά για να πάω. Ταξιδεύω για χάρη του ταξιδιού. Το ζήτημα είναι να μετακινείσαι”. Το νησί των θησαυρών κατά μία έννοια είναι η πραγματοποίηση της φιλοσοφίας του αυτής αφού ταξιδεύει ο ίδιος μέσω των ηρώων του και ταξιδεύει και εμάς σε έναν κόσμο που στην εποχή του ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής. Περισσότερα

Στα άδυτα της ερωτικής ύπαρξης και των παθών της ακολασίας (Ανώνυμου, Η Μεσσαλίνα της Γαλλίας, Εκδόσεις Κίχλη)

Ερωτικές ακολασίες, πυρετώδεις εξάρσεις, ηδονικές απολαύσεις, παθιασμένα φιλιά και χάδια, καυτές πράξεις και εκστατικές ερωτοτροπίες, όλα αυτά πρωταγωνιστούν σε αυτό το εξαίσιο δείγμα ερωτικής λογοτεχνίας του 18ου αιώνα. “Πρόκειται για κείμενο που έχει ως στόχο τη Μαρία Αντουανέττα, την ομόκλινη καθοδηγήτριά της δούκισσα ντε Πολινιάκ και το ευρύτερο ανακτορικό περιβάλλον” γράφει ο Ανδρέας Στάικος στο επίμετρο του βιβλίου. Απροκάλυπτα και δίχως αναστολές ο συγγραφέας του κειμένου καταθέτει και περιγράφει όλα όσα συνέβαιναν στο βασιλικό περιβάλλον, αναφέρεται στα ερωτικά σκιρτήματα και τις σεξουαλικές ορμές που παραπέμπουν σε ρωμαϊκά όργια, όργια που αποδεικνύουν γιατί έλαβε χώρα η Γαλλική Επανάσταση. Περισσότερα

Η ιστορία μιας γυναίκας δυναμικής, τολμηρής και γενναίας με το όνομα Βρισηίδα (Pat Barker, Η σιωπή των κοριτσιών, Εκδόσεις Αιώρα)

“Στη γυναίκα αρμόζει η σιωπή” λέει η Βρισηίδα, η Τρωάδα σκλάβα και αφηγήτρια του βιβλίου της Μπάρκερ. Η Ιλιάδα, το περίφημο και ξακουστό έπος του Ομήρου, κατά μια έννοια ξαναγράφεται από την πλευρά, αυτή την φορά, των κοριτσιών. Η Βρισηίδα, σκλάβα του Αχιλλέα βιώνει από μέσα όλα τα γεγονότα του Τρωικού πολέμου και καταθέτει τη δική της προσωπική ματιά σε όλα έζησε ως αιχμάλωτη στο ελληνικό στρατόπεδο. Διενέξεις, παρασκήνια, φόβοι και αγωνίες, όλα τα συναισθήματα μιας γυναίκας υποταγμένης αλλά αξιοπρεπούς λαμβάνουν χώρα μέσα από την ιστορία, την οποία η Μπάρκερ χτίζει και ουσιαστικά ξαναγράφει ένα μέρος της Ιλιάδας με το δικό της προσωπικό τρόπο. Δεν προσπαθεί, άλλωστε κάτι τέτοιο θα ήταν ανόητο και μάταιο, να συγκριθεί με τον μεγάλο Έλληνα αφηγητή, αλλά παρουσιάζει μια άκρως ενδιαφέρουσα και μεστή ιστορία γύρω από την μάχη των μαχών μέσα από το πρίσμα της δικής της ηρωίδας.Περισσότερα