Δάσκαλος του Νίκου Εγγονόπουλου, του Γιάννη Τσαρούχη και πολλών άλλων, ο Φώτης Κόντογλου βρίσκεται πίσω από την αναβίωση της βυζαντινής τέχνης, η οποία είχε δυστυχώς ξεχαστεί τα προηγούμενα χρόνια και δεκαετίες. Υπήρξε εκείνος που αναδιαμόρφωσε και φιλοτέχνησε τόσες και τόσες αγιογραφίες σε διάφορες εκκλησίες προσδίδοντας νεωτερικότητα, η οποία όμως παντρεύτηκε με την παράδοση αιώνων την οποία ο ίδιος τίμησε με το έργο του. Οι πνευματικές του εργασίες πολλές, τόσο με την ζωγραφική, την αγιογραφία όσο και με την συγγραφή σπουδαίων κειμένων, τα οποία διαβάζονται έως σήμερα αποκαλύπτοντας το μεγαλείο ενός πανάξιου και εμβληματικού ανθρώπου του πνεύματος και της τέχνης. Χάρη στις εκδόσεις Ακρίτας έχουμε την ευκαιρία να εντρυφήσουμε στον πεφωτισμένο λόγο του μέσα από την παράθεση βίου Αγίων της εκκλησίας μας, Αγίους που υπέφεραν πολλά διότι μετέδωσαν πολλαπλώς και ποικιλοτρόπως τον λόγο του Θεού. Ο Κόντογλου, με τον σεβασμό στα θεία, μας μεταφέρει όλα εκείνα τα θαυμαστά που πέτυχαν οι Άγιοι τόσο με τον λόγο τους όσο και με το θεάρεστο έργο τους, πολλοί δε από αυτούς μαρτύρησαν για να υπερασπιστούν την πίστη τους ενώπιον των αλλόθρησκων Οθωμανών.
Άγιο χέρι ζωγράφισε, άγιο χέρι έγραψε και τελικά υπηρέτησε πιστά την παράδοση
«Αρχή της αληθινής ζωής του ανθρώπου είναι ο φόβος του Θεού, κι αυτός ο φόβος δεν αφήνει το νου του να ταράζεται. Όπως το βάρος που μπαίνει στη ζυγαριά τη στερεώνει και δεν ταράζεται από τον άνεμο, έτσι κρατά αμετακίνητη τη διάνοια κι ο φόβος του Θεού, κι όταν αυτός λείψη από την ψυχή, ταράζεται η ζυγαριά της διάνοιας» έγραφε ο αββάς Ισαάκ. Τηρώντας τον λόγο του Θεού ερχόμαστε πιο κοντά στην αγαλλίαση της ψυχής μας και αυτό το βλέπουμε όταν βοηθάμε κάποιον που έχει ανάγκη, όταν παρέχουμε βοήθεια σε ένα τραυματισμένο ζώο, όταν προσφέρουμε από αυτά που έχουμε ώστε να έχει και ο διπλανός μας. Ο λόγος του Κόντογλου είναι πραγματικά σπουδαίος, απόδειξη πως έχει κατανοήσει το μεγαλείο του βυζαντινού ιδεώδους και της παρακαταθήκης εκείνων που μεγαλούργησαν την περίοδο εκείνη παρά τις παλινωδίες και τις λαθεμένες πολιτικές που οδήγησαν στην άλωση της Πόλης. Ο Κόντογλου τιμά όλους εκείνους που πάλεψαν ώστε να κρατηθεί ψηλά το φρόνημα του λαού και με την πίστη του να πασχίσει για καλύτερες μέρες ζητώντας την ελευθερία του. Παραθέτει πλήθος βίους Αγίων ώστε ο αναγνώστης να τους γνωρίσει καλύτερα και να έρθει πιο κοντά σε εκείνα που κατάφεραν με την δύναμη της πίστης τους, της βαθιάς τους πίστης.
Ταπεινοί αλλά και γίγαντες υπήρξαν αυτοί οι Άγιοι υπηρετώντας πιστά τον Θεό και τα διδάγματά του, τις εντολές του, οι ίδιοι υπήρξαν οδηγητές των ανθρώπων επί γης και προσέφεραν την ίδια τους τη ζωή σε έναν και μοναδικό σκοπό, την διάδοση του λόγου του Θεού σε όλους εκείνους που διψούσαν από λαχτάρα να τον γνωρίσουν καλύτερα. «Να συναναστρέφεσαι με τους ταπεινούς, και θα μάθης τους τρόπους των. Γιατί, αφού η θωριά τους είναι ωφέλιμη στην ψυχή, πόσο περισσότερο η διδασκαλία που βγαίνει από το στόμα τους; Αγάπησε τους φτωχούς, για να ελεηθής κ’ εσύ. Μην πας κοντά στους φιλόνεικους, για να μη βγης από τη γαλήνη σου. Αγάπησε τους αμαρτωλούς, και μίσησε τα έργα τους, και μην τους καταφρονήσης για τα ελαττώματά τους, μήπως κ’ εσύ πέσης στα ίδια. Να θυμάσαι πως είσαι καμωμένος από χώμα, όπως όλοι οι άνθρωποι, και κάνε καλό σ’ όλους» γράφει ένας από τους πατέρες της Ορθοδοξίας διδάσκοντας το καλό και το φρόνιμο. Ο Κόντογλου μεταφέρει τα λόγια τους με δεινότητα και με πνεύμα που αγγίζει το δικό τους, είναι εξάλλου σαφές πως στην φιλοσοφία του Κόντογλου η ζωγραφική του είχε σκοπό να υπηρετήσει το θείο, όχι απλά να προσφέρει ένα ωραίο έργο τέχνης.
Ο Κόντογλου έζησε στο μεταίχμιο μιας εποχής όπου είδε να αλλάζουν πολλά πράγματα στον τρόπο που ο Έλληνας της εποχής του αντιλαμβανόταν την θέση του στον κόσμο και εκείνος με την παράδοση να κυλάει στο αίμα του είχε έναν άλλο τρόπο θέασης των πραγμάτων, θέση την οποία καταθέτει στο βιβλίο αυτό προς υπεράσπιση εκείνων τα οποία πρέσβευε δίχως να παρεκκλίνει από τις αρχές και τις πεποιθήσεις της ζωής του. Αυτές τις απόψεις υπερασπίστηκε μέχρι τέλους, πιστός σε όσα πίστευε βαθιά, πως η ελληνικότητα βρίσκεται στην θρησκεία και στον ορθό τρόπο ζωής, πίστη στις παραδόσεις που καθρεφτίζουν την ιστορία αυτού του λαού αιώνες τώρα. Ευτυχώς που δεν έζησε παραπάνω για να δει την απόλυτη παρακμή των επερχόμενων χρόνων και τα προφητικά του λόγια να γίνονται πραγματικότητα. Γράφει ο ίδιος χαρακτηριστικά: «Έτσι γινήκαμε κ’ εμείς οι σημερινοί Έλληνες. Πήρανε τα μυαλά μας οι ξενόφερτες νεράιδες, κι αρνηθήκαμε το γάλα της μάνας μας. Γινήκαμε αναίσθητοι κι αχάριστοι. Καταφρονούμε τη φτωχή μα πονετικιά πατρίδα μας, γινήκαμε αδιάφοροι για τη θρησκεία μας, και περιπαίζουμε εκείνους που τιμούν ακόμα τ’ αγιασμένα θεμέλια της φυλής μας και κάνουμε τρισάγιο απάνω στα χορταριασμένα μνήματα των πατεράδων μας, και τους λογαριάζουμε για κοιμισμένες ψυχές, για θρησκόληπτους παληοημερολογίτες, για παλιοκάραβα πεταμένα απάνω στην ξέρα, σε καιρό αποπάνω τους πετάνε τ’ αεροπλάνα και σφετνονίζουνται οι ρουκέττες για το φεγγάρι».
Ο Κόντογλου γράφει από καρδιάς και με βάση την αλήθεια της ψυχής του, την αλήθεια αυτή την βρίσκει μέσα στους βίους των Αγίων, τον Άγιο Νικάνωρα, την Αγία Φιλοθέη, τον Άγιο Σεραφείμ του Σαρώφ, τον Άγιο Λουκά τον Στειρίτη και τόσους άλλους που μνημονεύει με πάσα ευλάβεια και με τόση υπερηφάνεια. Στα έργα του τόσο τα ζωγραφικά όσο και τα συγγραφικά καθοδηγείται από την αγάπη για κάθε τι ελληνικό, έστω και με μια δόση υπερβολής κάποιες φορές, ωστόσο πράττει έτσι όχι από αλαζονεία και κομπασμό αλλά από την πίστη του προς την παράδοση που δεν άφησε ποτέ από τα χέρια του. Εξάλλου, ό,τι έχει αναμορφώσει και δημιουργήσει είναι καλώς καμωμένο διότι είναι καμωμένο από έναν άνθρωπο που δεν ζήτησε ποτέ τα πολλά αλλά εκείνα που του αναλογούσαν. Ο Κόντογλου υπήρξε σπουδαίο κεφάλαιο για την τέχνη του τόπου αυτού και οι μαθητές του συνέχισαν το έργο του με τον δικό τους τρόπο τιμώντας τον πανάξιο δάσκαλό τους.
«Γεννήματα της οχιάς, ποιος σας έδειξε να φύγετε από την οργή που έρχεται καταπάνω σας; Κάνετε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην πιάνετε και λέτε: εμείς έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Γιατί σας λέγω πως ο Θεός μπορεί από τούτα τα λιθάρια να αναστήσει παιδιά του Αβραάμ. Και το τσεκούρι είναι κιόλας κοντά στη ρίζα των δέντρων · κάθε δέντρο που δεν κάνει καρπό καλό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά»
Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Paris X Nanterre στο Παρίσι. Είναι κάτοχος Master of Arts in Management and Administration από το Bocconi School of Management του Μιλάνου. Ως ανεξάρτητος Ιστορικός τέχνης ασχολήθηκε με την οργάνωση εκθέσεων σε γκαλερί και χώρους τέχνης με την συμμετοχή αποκλειστικά νέων καλλιτεχνών. Αρθρογραφεί ως κριτικός βιβλίου, διοργανώνει διαλέξεις για τέχνη και είναι ο ιθύνων νους πίσω από το bookfeed. Εργάζεται στο χώρο του βιβλίου και πιο συγκεκριμένα στο Nakas bookhouse της Πανεπιστημίου ως σύμβουλος βιβλίου.